Eπιστροφή στην Αρχική σελίδα
Πύλος ημαθόεις Χάρτης του Βασιλείου
Το Μυκηναϊκό Βασίλειο του συνετού Νέστορα
Στα χρόνια της ακμής του μυκηναϊκού πολιτισμού δηλ. τον 13 ο αιώνα π . χ. το βασίλειο του Νέστορα ήταν ένα από τα σπουδαιότερα μυκηναϊκά κέντρα στην Πελοπόννησο μαζί με τις Μυκήνες και την Τίρυνθα.
Η επικράτεια του Ομηρικού άνακτα της Πύλου , εκτεινόταν κατά προσέγγιση προς βορρά μέχρι τον σημερινό Πύργο και ανατολικά μέχρι την πόλη της Καλαμάτας .Στον ( νηών κατάλογο ) του Ομήρου Ιλ.Β, 487 –760 αναφέρεται ότι ο Νέστορας έστειλε 90 πλοία , τον πολυπληθέστερο δηλ. στόλο μετά τα 100 πλοία του πανίσχυρου Αγαμέμνονα .
Η τεράστια για τα μέτρα της εποχής ναυτική αυτή δύναμη είναι ενδεικτική για την ακμή της Πύλου τα χρόνια αυτά και την ισχύ του γηραιού ηγεμόνα της.
Ο φυσικός όρμος του Ναβαρίνου ήταν το απάνεμο και σίγουρο λιμάνι του γηραιού Βασιλιά. Το ανάκτορο του Νέστορα όπου βρισκόταν η ομηρική Πύλος ήταν κτισμένο στο λόφο με το όνομα Επάνω Εγκλιανός ( υψόμ. 120 μέτρων) .
Από το ανάκτορο αυτό διοικούσε ο Νέστορας το Βασίλειο του . Αγναντεύοντας νότια το μάτι του έφτανε μέχρι την αμμουδιά της Πύλου ( απ΄όπου και η ημαθόεις Πύλος του Ομήρου ).
Η ακμή του ανακτόρου του Νέστορα τοποθετείται στα χρόνια 1300 – 1200 π. χ. Η δραματική καταστροφή του από πυρκαγιά , η οποία εκδηλώθηκε και ευνοήθηκε από τις πυκνές ξυλοδεσιές των τοίχων του κτιρίου , εντάσσεται στις μεγάλες και ακόμη και σήμερα δυσερμήνευτες καταστροφές του 12 ου αιώνα π. χ. που εξαφάνισαν τον Μυκηναϊκό πολιτισμό . Μετά την ισοπεδωτική πυρκαγιά η περιοχή επανακατοικήθηκε σε πολύ μικρή έκταση , ώσπου εγκαταλείφθηκε οριστικά στα τέλη της γεωμετρικής περιόδου ( 1100 – 700 π. χ.).
Στα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν οι κάτοικοι διατήρησαν την ανάμνηση ενός ηρωικού παρελθόντος έως την ίδρυση μίας νέας πόλης άγνωστο πότε με το όνομα Πύλος στο λόφο του Κορυφασίου πού ενεπλάκη στα δραματικά γεγονότα του Πελοποννησιακού πολέμου .
Ο περιηγητής Παυσανίας που έφτασε στην περιοχή στα χρόνια 160 – 173 μ. χ. δέχεται ότι η Πύλος του Κορυφασίου ήταν αυτή που ανέφερε ο Όμηρος. Οι ντόπιοι από τους οποίους άντλησε πληροφορίες τον διαβεβαίωσαν ότι μέσα στην πόλη τους υπήρχε ακόμη ο τάφος του Νέστορα καθώς και ο τάφος του Θρασυμήδη στα βόρεια του όρμου της
.
Βοιδοκοιλιάς
Από εκεί ήταν ορατό και το στόμιο της λεγόμενης σπηλιάς του Νέστορα.
Τον 8 ο αιώνα οι Σπαρτιάτες κατά την διάρκεια των τριών Μεσσηνιακών πολέμων υπέταξαν ολόκληρη την Μεσσηνία .
Αφού πήραν στον έλεγχο τους και την περιοχή της Πύλου χρησιμοποίησαν τους Μεσσήνιους σαν είλωτες .Η περιοχή έρχεται πάλι στο ιστορικό προσκήνιο στα τελευταία χρόνια του 5 ου αι. π. χ. καθώς μαινόταν ο Πελοποννησιακός πόλεμος .
Η πόλη της Πύλου είχε σχεδόν ερημωθεί εξαιτίας της μακροχρόνιας σπαρτιατικής κατοχής και της λειψανδρίας .
Σε αυτή την κατάσταση βρήκαν οι Αθηναίοι την πόλη όταν αναμείχθηκαν στις τύχες της Πυλίας . Κατά το έβδομο έτος του πολέμου , το 425 π. χ. οι Αθηναίοι περιπλέοντας πηγαίνοντας για την καταστροφική εκστρατεία της Σικελίας , προσορμίστηκαν στον κόλπο της Σφακτηρίας .
Εκεί ο στρατηγός Δημοσθένης βλέποντας την στρατηγική θέση του οικισμού , έπεισε τους συμπολεμιστές του να οχυρώσουν την Πύλο στο λόφο του Κορυφασίου με σκοπό να δημιουργήσουν μία ναυτική βάση απ΄όπου θα παρενοχλούσαν τους Σπαρτιάτες από τα νώτα τους , μαζί με τους Μεσσήνιους .
Οι Σπαρτιάτες ανησυχώντας για αυτές τις εξελίξεις στρατοπέδευσαν στην ανατολική πλευρά του κόλπου εκεί που σήμερα είναι το χωριό Γιάλοβα , έχοντας απέναντι τους μέσα στον κόλπο τον στόλο των Αθηναίων , ενώ συγχρόνως ένα επίλεκτο σώμα οχυρώθηκε στη Σφακτηρία .
Στην επίθεση που έκαναν από ξηρά και θάλασσα νικήθηκαν κατά κράτος , ενώ απέτυχαν να καταλάβουν το Κορυφάσιο που υπεράσπιζε ο Δημοσθένης .
Ο στρατηγός τους μάλιστα ο Βρασίδας έχασε την ασπίδα του που αργότερα οι Αθηναίοι τη χρησιμοποίησαν για την ανέγερση τροπαίου για την νίκη τους .
Αυτό όμως ήταν το λιγότερο για τους Σπαρτιάτες που έμειναν επάνω στην Σφακτηρία ,και μετά από αποκλεισμό 72 ημερών και λυσσαλέες μάχες οι 292 επιζώντες παραδόθηκαν τον Αύγουστο του 425 π. χ.
Οι Σπαρτιάτες πρότειναν σύναψη συμμαχίας αλλά οι Αθηναίοι την απέρριψαν και ο πόλεμος συνεχίσθηκε.
Η παράδοση των Σπαρτιατών η μοναδική στην ιστορία τους πάνω στο έδαφος τους ήταν από τις μεγαλύτερες προσβολές που υπέστη ποτέ η Σπάρτη . Γράφει χαρακτηριστικά ο Θουκυδίδης ( θουκ. 4. 40. 1)
Απ΄όλα τα γεγονότα του πολέμου αυτό προπάντων ήταν για τους Έλληνες το ποιο απροσδόκητο, γιατί όλοι πίστευαν ότι οι Λακεδαιμόνιοι ούτε από την πείνα ούτε από καμιά άλλη ανάγκη θα παρέδιδαν ποτέ τα όπλα τους αλλά θα πέθαιναν κρατώντας τα στα χέρια και πολεμώντας όπως μπορούσαν .
Στη συνέχεια οι Αθηναίοι ενίσχυσαν το οχυρό το οποίο εξελίχθηκε σε ισχυρή στρατιωτική βάση .
Μετά την ειρήνη του Νικία το 421 πχ οι αιχμάλωτοι απελευθερώθηκαν , αλλά ποτέ δεν έγιναν αποδεκτοί από την κοινωνία των Σπαρτιατών .
Στην συνέχεια η Πύλος εκκενώθηκε από τους Μεσσήνιους που οι Αθηναίοι τους πήγαν προσωρινά στην Κεφαλληνία ενώ τους επανέφεραν λίγο αργότερα .
Στην Πύλο κατέφυγαν και άλλοι είλωτες από την χερσόνησο Μαλέα που εξεγέρθηκαν κατά των Σπαρτιατών .
Τελικά το 409 πχ οι Σπαρτιάτες εκπόρθησαν το οχυρό των Αθηναίων κατέλαβαν την Πύλο και την κατέστρεψαν ολοκληρωτικά.
Το 369 πχ μετά τις νίκες του Επαμεινώνδα εναντίον των Σπαρτιατών απελευθερώθηκαν όλοι οι Μεσσήνιοι είλωτες και δημιουργήθηκε ανεξάρτητο Μεσσηνιακό κράτος . Στους Μακεδονικούς χρόνους η Πύλος ήταν ελεύθερη μεσσηνιακή πόλη και διατηρούσε την ονομασία της .
Κατά την Ρωμαϊκή περίοδο αυτονομήθηκε και έκοψε δικό της νόμισμα .
Την αυτονομία της πόλης πιστοποιεί το μεγάλο νεκροταφείο στο Διβάρι
με 
ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς τάφους ,οι κοπές των νομισμάτων της και οι περιγραφές του Παυσανία.
Στα χρόνια αυτά πιθανώς άρχισε να σχηματίζεται η λιμνοθάλασσα στο Διβάρι κατακλύζοντας τα κτίρια και τους τάφους που υπήρχαν εκεί.
Οι αιώνες που ακολούθησαν αποτελούν μια σκοτεινή παρένθεση για την περιοχή .Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο για την Βυζαντινή Πύλο αφού δεν έχουν βρεθεί αρχαιολογικά ευρήματα της περιόδου αυτής. Φαίνεται ότι η λιμνοθάλασσα στο διβάρι σταδιακά κατάπιε την πόλη που εγκαταλείφθηκε και ερημώθηκε.
Η περιοχή καταλήφθηκε πιθανώς από τους Αβάρους ( Βαρβαρικό φύλλο της κεντρικής Ασίας ) το 589 μχ γεγονός στο οποίο οφείλει και την ονομασία Ναβαρίνο .(στον Αβαρίνο – Ναβαρίνο).
Η ονομασία αυτή επιβιώνει για πολλά χρόνια . Έτσι είναι γνωστή η Πύλος από την περίοδο της Φραγκοκρατίας 1204 – 1430 μέχρι τα πρώτα χρόνια του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους .Το 1209 με την συνθήκη της Σαπιέντζας που ρύθμισε τίς σχέσεις των Φράγκων και της Βενετίας οι Ενετοί παραχωρούν ως φέουδο στους Φράγκους ολόκληρη την Πελοπόννησο εκτός από τη Μεθώνη και την Κορώνη.
Έτσι δημιουργήθηκε το φράγκικο πριγκιπάτο του Μορέως η Αχαίας.
Οι Βυζαντινοί επανήλθαν στην εξουσία το 1261 με τον Αυτοκράτορα Μιχαήλ Η Παλαιολόγο και το 1430 γίνονται κύριοι της Πελοποννήσου εκτός από Μεθώνη ,Κορώνη ,Ναύπλιο και το ʼργος .
Η τουρκική κατάκτηση λίγο αργότερα άλλαξε ριζικά τα δεδομένα στην περιοχή , αλλά οι Βενετοί δεν έπαψαν ποτέ να εποφθαλμιούν τις παλιές κτήσεις τους στον Ελλαδικό χώρο. Κατά την διάρκεια των αιώνων της ξένης κατοχής η περιοχή της Πύλου πρωταγωνίστησε σε πολλά γεγονότα .
Το 1287 ο Φράγκος ηγεμόνας των Θηβών Νικόλαος ο Β ο Σαιντομέρ παντρεύεται τη χήρα του Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου και γίνεται κύριος της Αχαίας και κατ΄επέκταση της Πύλου. Ο Σαιντομέρ κτίζει το κάστρο του Κορυ
φασίου που τώρα το λέμε Παλιόκαστρο.
Το Παλιόκαστρο έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο σε όλα τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στην Πύλο.
Αλλάζει συνεχώς χέρια ,ανάλογα με τα συμφέροντα των Δυτικών που δρούσαν στην περιοχή ,καταλήψεις ,κληρονομιές ,γάμοι μεταβάλλουν συνεχώς τους ιδιοκτήτες του. Μετά από διάφορες περιπέτειες το 1423 το Παλιόκαστρο αγοράζεται από τους Βενετούς οι οποίοι κάνουν το 1460 συμφωνία με τον Μωάμεθ τον πορθητή να το κρατήσουν για 40 ακόμα χρόνια .
Το 1500 μετά την λήξη της συμφωνίας ο γιος και διάδοχος του Μωάμεθ σουλτάνος Βογιαζήτ Β έφτασε έξω από το Παλιόκαστρο και το κατέλαβε . Ο υπερασπιστής του κάστρου Κανταρίνι του το παρέδωσε αμαχητί λόγω της υπάρχουσας Βενετοτουρκικής συμφωνίας , αποκεφαλίσθηκε άδικα σαν προδότης.
Οι Βενετοί θυμωμένοι επέστρεψαν τον επόμενο χρόνο και το ανακατέλαβαν ,αλλά οι Τούρκοι γρήγορα επανήλθαν παίρνοντας το ξανά στον έλεγχο τους . Το 1572 ο Δον Χουάν ο Αυστριακός αρχηγός του ενωμένου στόλου ( Ισπανών – Βενετών και των δυνάμεων του Πάπα Πίου Ε ) που μόλις είχε θριαμβεύσει στην ναυμαχία της Ναυπάκτου το 1571 ,έφτασε για να το καταλάβει .
Οι Τούρκοι έκλεισαν το βόρειο πέρασμα της Συκιάς βυθίζοντας παλιά πλοία για να εμποδίζουν το πέρασμα των εχθρικών καραβιών .
Τελικά ο Δόν Χουάν μετά από μία επίθεση που απέτυχε εγκατέλειψε την προσπάθεια . Λίγο αργότερα το 1573 οι Τούρκοι αποφάσισαν να κτίσουν το Νιόκαστρο απέναντι από το νότιο πέρασμα της Σφακτηρίας .
Στόχος του νέου οχυρού ήταν ο έλεγχος της νότιας εισόδου στον όρμο του Ναβαρίνου αφού πλέον το στενό της Συκιάς και το λιμάνι στην λιμνοθάλασσα στο Διβάρι δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν λόγω των προσχώσεων .
Το νέο φρούριο ονομάστηκε Νιόκαστρο σε αντιδιαστολή με το φράγκικο φρούριο που ήλεγχε τη βόρεια είσοδο και το παλιό λιμάνι.
Το Παλιόκαστρο συνεχίζει να υφίσταται μόνο σαν στρατιωτικό οχυρό ενώ το κέντρο εξουσίας μεταφέρεται στο Νιόκαστρο όπου συνεχίζεται η ιστορία της περιοχής.
Η διάδοση των πυροβόλων όπλων έχει αλλάξει τον τρόπο οικοδόμησης των φρουρίων .
Δεν επιλέγονται πλέον απόκρημνα μέρη ενώ οι οχυρωμένοι προμαχώνες είναι το κλειδί για την νέα οχυρωματική τεχνική .
Τα τείχη είναι ποιο χαμηλά για να μειώνεται ο στόχος που έδιναν στα εχθρικά κανόνια ,πλατιά στην βάση τους για να αντέχουν τους κανονιοβολισμούς και με κλίση προς τα μέσα για να είναι ποιο ήπια η κρούση των εχθρικών βλημάτων .
Οι Τούρκοι κρατάνε το Νιόκαστρο μέχρι τις 18 Ιουνίου 1686 καθιστώντας το έδρα της μίας από τις επαρχίες τους στην Πελοπόννησο .Το 1686 που αρχίζει η δεύτερη Ενετοκρατία , οι Βενετοί με τον ικανότατο Δόγη Μοροζίνι κατέλαβαν μέχρι το 1690 από τους Τούρκους όλα τα παραθαλάσσια φρούρια της Πελοποννήσου εκτός από την Μονεμβασιά .
Γρήγορα παραδόθηκε το Παλιόκαστρο και άρχισε η πολιορκία του Νιόκαστρου .
Οι Τούρκοι βλέποντας το αδιέξοδο συμφώνησαν να παραδοθούν με τον όρο να φύγουν στην Αλεξάνδρεια όπως και οι υπερασπιστές του Παλιόκαστρου.
Το βράδυ πριν την παράδοση ο υπερασπιστής του κάστρου Τζαφέρ πασάς σκοτώθηκε μαζί με άλλους 150 Τούρκους βάζοντας φωτιά στην μπαρουταποθήκη .
Το 1715 οι Τούρκοι επιστρέφουν και καταλαμβάνουν και τα δύο φρούρια και μάλιστα αμαχητί.
Το Νιόκαστρο γίνεται έδρα του βιλαετιού (περιφέρεια) της Μεσσηνίας .
Το 1770 κατά τα Ορλωφικά το Νιόκαστρο έρχεται πάλι στο προσκήνιο αφού καταφθάνει ο Αλέξης Ορλώφ που υπολογίζει να το κάνει έδρα του.
Μέσα σε τρεις όμως μήνες τα σχέδια ανατρέπονται και ο μεν Ορλώφ επιστρέφει στην Ρωσία αλλά οι Έλληνες μένουν έρμαια των Τουρκαλβανών.
Τον Μάρτιο του 1821 αρχίζει η Ελληνική επανάσταση και το Νιόκαστρο είναι ένα από τα φρούρια που πολιορκείται από τους Έλληνες .
Μετά από πολύμηνη πολιορκία το καταλαμβάνουν στις 7 Αυγούστου .
Αμέσως μετά πέφτει και το Παλιόκαστρο .
Το 1825 ήταν μια δύσκολη χρονιά . Οι ικανοί Έλληνες αρχηγοί ήταν παροπλισμένοι στις φυλακές ,ενώ ο Ιμπραήμ όργωνε με τον στρατό του την Πελοπόννησο.
Το Μάρτιο του 1825 αφού είχε καταλάβει την Μεθώνη ,στρατοπέδευσε μπροστά από το Νιόκαστρο.
Μέχρι το τέλος Απριλίου οι Έλληνες με την βοήθεια των πολεμικών πλοίων που τους τροφοδοτούσαν και τους υποστήριζαν καταφέρνουν να κρατούν το Νιόκαστρο . Ο Ιμπραήμ κατανοώντας ότι πρέπει να νικήσει τα 8 Ελληνικά πλοία που μπαινοβγαίνοντας στον κόλπο τροφοδοτούσαν τους πολιορκημένους καλεί τον στόλο του. Πολλοί Έλληνες αποβιβάζονται στην Σφακτηρία . Ο Ιμπραήμ αποφασίζει να τους εξοντώσει και αποβιβάζει πλήθος αράβων και τους κυκλώνουν από όλες τις πλευρές και τους κατατροπώνουν.
Τριακόσιοι πενήντα Έλληνες πέσανε στην Σφακτηρία εκείνη την –
φαρμακερή μέρα- όπως την αποκαλεί ο Μακρυγιάννης στα απομνημονεύματα του ,ανάμεσα τους και ο φιλέλληνας κόμης Σανταρόζα.
Τις επόμενες μέρες πρώτα πέφτει το Παλιόκαστρο ( 30 Απριλίου) ενώ στις 11 Μαΐου ο Μακρυγιάννης παραδίδει το Νιόκαστρο στον Ιμπραήμ ο οποίος εγκαθίσταται στο λιμάνι της Πύλου ,χρησιμοποιώντας το σαν βάση εφοδιασμού για τις εκστρατείες που θα ξεκινούσε στο εσωτερικό της Πελοποννήσου .
Ήταν πια πανίσχυρος με έδρα τρία φρούρια της Πελοποννήσου ,τη Μεθώνη ,την Κορώνη ,και το Νιόκαστρο.
Τα επόμενα δύο χρόνια είναι εποχή φρίκης και για τον Ελληνικό λαό και για την πορεία της επανάστασης .
Δύο χρόνια αργότερα το 1827 ενώ η Πελοπόννησος είχε γίνει καμένη γη από τις επιθέσεις του Ιμπραήμ και η Ελληνική επανάσταση βρίσκετε σε αδιέξοδο , οι τρείς μεγάλες δυνάμεις Γαλλία – Αγγλία - Ρωσία , αποφασίζουν να λύσουν το ελληνικό ζήτημα .Με την συνθήκη του Λονδίνου ( 6 Ιουλίου 1827 ) συμφωνούν να γίνει ημιανεξάρτητο ,φόρου υποτελής στο σουλτάνο Ελληνικό κράτος.
Ο σουλτάνος απέρριψε κατηγορηματικά την συνθήκη . Η καθολική ήττα των Τούρκων στη ναυμαχία του Ναβαρίνου που ακολούθησε έπαιξε καθοριστικό ρόλο για την αίσια έκβαση της ελληνικής επανάστασης .
Ο Ιμπρ
αήμ έφθασε την επομένη και βλέποντας την καταστροφή του, κλείστηκε στο Νιόκαστρο και δεν έλεγε να φύγει .
Τον Σεπτέμβριο 1828 με την έγκριση των συμμαχικών δυνάμεων ένα Γαλλικό εκστρατευτικό σώμα υπό τον στρατηγό Νικόλαο –Ιωσήφ Μαιζών φτάνει στο Νιόκαστρο , με σκοπό να ελέγχει τα κάστρα της Μεσσηνίας.
Ο Ιμπραήμ αντιλαμβάνεται ότι οιαδήποτε αντίσταση είναι μάταιη και ένα χρόνο μετά την ναυμαχία του Ναβαρίνου εγκαταλείπει την Πελοπόννησο.
Μετά την αποχώρηση του Ιμπραήμ το 1828 , το κάστρο εγκαταλείπεται σαν χώρος κατοίκησης και μέχρι το 1864 χρησιμοποιήθηκε για την εκπαίδευση νεοσύλλεκτων και αργότερα μετατρέπεται σε φυλακές βαρυποινιτών ,που λειτουργούσαν μέχρι τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950 .
Τελικά αποδόθηκε στην Αρχαιολογική υπηρεσία που το διαχειρίζεται έως και σήμερα
